Τίτλος σεμιναρίου:

Ο τόπος ως ζωντανή αφήγηση 

Λαογραφία, μνήμη και σχεδιασμός περιπατητικών διαδρομών

Περιγραφή:

Ο κύκλος σεμιναριακών μαθημάτων «Ο τόπος ως ζωντανή αφήγηση. Λαογραφία, μνήμη και σχεδιασμός περιπατητικών διαδρομών» προσεγγίζει τον τόπο ως ένα ανοιχτό βιβλίο, γραμμένο όχι μόνο με πέτρα και χώμα, αλλά με τις ιστορίες των ανθρώπων, τα τραγούδια που ακούστηκαν στις γειτονιές, τα ονόματα που απέκτησαν οι δρόμοι και τα μονοπάτια, τις γεύσεις που πέρασαν από γενιά σε γενιά και τις μνήμες που εξακολουθούν να κατοικούν στα τοπία της καθημερινότητας. Με οδηγό την επιστήμη της Λαογραφίας, οι συμμετέχοντες θα μάθουν να ερευνούν, να ακούν, να παρατηρούν και να ερμηνεύουν τον τόπο μέσα από επιτόπια έρευνα, αφηγήσεις ζωής, τοπωνύμια, μουσικές και γαστρονομικές παραδόσεις, ανακαλύπτοντας πώς οι αισθήσεις μετατρέπονται σε φορείς ενσώματης μνήμης. Στη συνέχεια, θα μετασχηματίσουν αυτό το υλικό σε θεματικές περιπατητικές διαδρομές που δεν περιορίζονται στην παρουσίαση αξιοθέατων, αλλά αφηγούνται τις πολλαπλές όψεις της τοπικής ταυτότητας. Μέσα από τις σύγχρονες θεωρήσεις του ποιοτικού τουρισμού, το πρόγραμμα φιλοδοξεί να αναδείξει νέους τρόπους γνωριμίας με τον τόπο, όπου κάθε βήμα γίνεται αφορμή για κατανόηση, κάθε αφήγηση γέφυρα με το παρελθόν και κάθε διαδρομή μια επαναγνωριμία με τον τόπο.

Σε ποιους απευθύνεται;

Ο κύκλος σεμιναριακών μαθημάτων απευθύνεται σε όσους πιστεύουν ότι κάθε τόπος έχει μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί. Σε ανθρώπους που αγαπούν τη λαογραφία, την τοπική ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά, καθώς και σε όσους επιθυμούν να ανακαλύψουν νέους τρόπους ανάδειξης του τόπου μέσα από τη μνήμη, τις αφηγήσεις και τις αισθήσεις. Απευθύνεται σε στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και του πολιτισμού, επικεφαλής περιπατητικών ομάδων, μέλη πολιτιστικών, λαογραφικών και φυσιολατρικών συλλόγων, εκπαιδευτικούς, ερευνητές, αλλά και σε κάθε ενεργό πολίτη που επιθυμεί να σχεδιάζει περιπατητικές διαδρομές με επιστημονική τεκμηρίωση, δημιουργικότητα και σεβασμό στην τοπική ταυτότητα. 

Αν αγαπάτε να περπατάτε έναν τόπο αναζητώντας όχι μόνο όσα φαίνονται, αλλά και όσα κρύβονται στις ιστορίες των ανθρώπων, στα τραγούδια, στις γεύσεις, στα τοπωνύμια και στις μνήμες του, τότε αυτός ο κύκλος μαθημάτων θα σας δώσει τα εργαλεία να μετατρέψετε κάθε διαδρομή σε μια ουσιαστική πολιτιστική εμπειρία.

ΕΝΟΤΗΤΑ 1

Λαογραφία, μνήμη και πολιτισμικό τοπίο: θεωρητικές προσεγγίσεις στην ανάγνωση του τόπου

Θεματικές

1. Η σύγχρονη Λαογραφία: αντικείμενο, θεωρία και σύγχρονες εφαρμογές.

2. Δημόσια Λαογραφία και αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

3. Πολιτισμικό τοπίο και πολιτισμική γεωγραφία.

4. Υλική και άυλη πολιτιστική κληρονομιά.

5. Συλλογική, κοινωνική και πολιτισμική μνήμη.

6. Τόποι και τοπόσημα μνήμης.

7. Τοπωνύμια ως φορείς ιστορίας, μνήμης και ταυτότητας.

8. Η καθημερινότητα ως αντικείμενο λαογραφικής μελέτης.

9. Μικροϊστορίες και καθημερινός πολιτισμός  

Μαθησιακά αποτελέσματα

Με την ολοκλήρωση της ενότητας οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούν να αναγνωρίζουν τα στοιχεία που συγκροτούν την πολιτισμική φυσιογνωμία ενός τόπου και να τα ερμηνεύουν μέσα από τη σύγχρονη λαογραφική θεωρία.

ΕΝΟΤΗΤΑ 2

Επιτόπια λαογραφική έρευνα και τεκμηρίωση 

Θεματικές

1. Μεθοδολογία της λαογραφικής επιτόπιας έρευνας.

2. Εθνογραφική προσέγγιση και συμμετοχική παρατήρηση.

3. Αφηγήσεις ζωής (βιογραφική προσέγγιση).

4. Συλλογική μνήμη.

5. Θρύλοι και προφορικές παραδόσεις.

6. Τεκμηρίωση τοπωνυμίων και τοποσήμων.

7. Φωτογραφικά, αρχειακά και χαρτογραφικά τεκμήρια.

8. Δημιουργία λαογραφικού αρχείου μιας διαδρομής.

Μαθησιακά αποτελέσματα

Οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούν να οργανώνουν και να τεκμηριώνουν πρωτογενές λαογραφικό υλικό, αξιοποιώντας επιστημονικές μεθόδους έρευνας πεδίου.

ΕΝΟΤΗΤΑ 3

Αισθήσεις, μνήμη, ηχητικά τοπία

Θεματικές

1. Δημοτικά τραγούδια.

2. Ρεμπέτικο και αστικός λαϊκός πολιτισμός.

3. Τραγούδια της εργασίας, της ξενιτιάς, της προσφυγιάς και της μετανάστευσης.

4. Προφορική παράδοση και μουσική μνήμη.

5. Ηχητικά τοπία (soundscapes).

6. Γεύση και όσφρηση ως πολιτισμική μνήμη.

7. Η διατροφή ως στοιχείο άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

8. Τοπικά προϊόντα και πολιτισμική κληρονομιά.

9. Τελετουργικές.

10. Η έννοια της ενσώματης μνήμης.

11. Η βιωμένη εμπειρία του τόπου.

Μαθησιακά αποτελέσματα

Οι εκπαιδευόμενοι θα μπορούν να ενσωματώνουν αισθητηριακά στοιχεία σε μια περιπατητική διαδρομή, βασισμένα σε λαογραφική τεκμηρίωση.

ΕΝΟΤΗΤΑ 4

Ερμηνεία της πολιτιστικής κληρονομιάς και σχεδιασμός θεματικών περιπατητικών διαδρομών

Θεματικές

1. Θεωρίες ερμηνείας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

2. Storytelling και αφηγηματικές τεχνικές.

3. Η δημιουργία ερμηνευτικού σεναρίου.

4. Η οργάνωση της εμπειρίας του επισκέπτη.

5. Συμμετοχική ξενάγηση.

6. Ψηφιακή αφήγηση και διαδραστικά εργαλεία.

7. Σχεδιασμός θεματικών διαδρομών.

8. Διαδρομές συλλογικής μνήμης, τοπωνυμίων, επαγγελμάτων, προσφυγικής μνήμης.

Μαθησιακά αποτελέσματα

Οι συμμετέχοντες θα μπορούν να μετατρέπουν το λαογραφικό υλικό σε ολοκληρωμένες ερμηνευτικές διαδρομές με σαφή θεματική ταυτότητα.

ΕΝΟΤΗΤΑ 5

Πολιτιστικός τουρισμός και δημιουργία ολοκληρωμένων περιπατητικών διαδρομών

Θεματικές

1. Πολιτιστικός τουρισμός.

2. Τουρισμός της νοσταλγίας.

3. Τουρισμός καταγωγής (Roots/Genealogy Tourism).

4. Περιπατητικός και Slow Tourism.

5. Τουρισμός άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

6. Dark Tourism (τόποι πολέμου, προσφυγιάς, καταστροφών και βιομηχανικής παρακμής).

7. Ηθικά ζητήματα στην ερμηνεία τραυματικών γεγονότων.

8. Συμμετοχή της τοπικής κοινότητας.

9. Ζητήματα «αυθεντικότητας» και πολιτισμικής αναπαράστασης.

Τελική εργασία

Οι συμμετέχοντες σχεδιάζουν μία ολοκληρωμένη περιπατητική διαδρομή, βασισμένη σε πρωτογενή λαογραφική έρευνα, η οποία περιλαμβάνει: επιστημονική τεκμηρίωση του θέματος, επιτόπια λαογραφική έρευνα, αφηγήσεις ζωής και προφορικές μαρτυρίες, καταγραφή τοπωνυμίων και τοποσήμων μνήμης, αξιοποίηση τραγουδιών και μουσικών τεκμηρίων, γευστικές και άλλες αισθητηριακές εμπειρίες με βάση την έννοια της ενσώματης μνήμης, ερμηνευτικό σενάριο, χαρτογράφηση της διαδρομής, πρόταση βιώσιμης αξιοποίησης και πολιτιστικής διαχείρισης.

Διδάσκουσα:

Μυροφόρα Ευσταθιάδου

Η Μυροφόρα Ευσταθιάδου είναι Διδάκτωρ Λαογραφίας.

Δίδαξε στο Τμήμα Γλώσσας, Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνιων Χωρών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης. Είναι απόφοιτη του Τμήματος Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, ενώ κατέχει Μεταπτυχιακό Δίπλωμα Ειδίκευσης στη Λαογραφία από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Η ερευνητική της δραστηριότητα εστιάζει στη σχέση της λαογραφίας με τη μνήμη, την πολιτισμική ταυτότητα και τον τουρισμό. Η διδακτορική της διατριβή, με τίτλο «Ταξιδεύοντας στον Πόντο: μια ιδιότυπη μορφή τουρισμού της νοσταλγίας», αποτέλεσε μία συστηματική μελέτη για τον τουρισμό της νοσταλγίας (nostalgia tourism), διερευνώντας τον τρόπο με τον οποίο η συλλογική μνήμη, η καταγωγή και η πολιτισμική ταυτότητα διαμορφώνουν τη βιωματική εμπειρία του ταξιδιού.

Στη συνέχεια, ως μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, με υποτροφία του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (Ι.Κ.Υ.), μελέτησε τους μύθους, τους θρύλους και τα ιστορικά πρόσωπα στη σημερινή κοινωνία του Πόντου, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο οι παραδοσιακές αφηγήσεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τη συλλογική μνήμη και τη διαμόρφωση των πολιτισμικών ταυτοτήτων.

Παράλληλα με το ακαδημαϊκό της έργο, πραγματοποιεί εδώ και πολλά χρόνια επιτόπια λαογραφική έρευνα στον ιστορικό Πόντο, καταγράφοντας τοπωνύμια, μνημεία, προφορικές μαρτυρίες και στοιχεία της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς. Στο πλαίσιο αυτό έχει οργανώσει και πραγματοποιήσει πολυάριθμες θεματικές και προσκυνηματικές ξεναγήσεις στον Πόντο, μετατρέποντας την επιστημονική έρευνα σε βιωματική εμπειρία για εκατοντάδες ταξιδιώτες και πολιτιστικούς συλλόγους.